خانه ‏های ویلایی در روستـای کلوگان

خانه ‏های ویلایی در روستـای کلوگان

 

 

Photo: Hamid Yaghoobi

کلوگان يا گلوکان يا کليگان، از روستاهاي دهستان رودبار قصران، بخش رودبار قصران شهرستان شميرانات استان تهران است. در حال حاضر، جمعيت اين روستا در حدود 500 نفر بوده و اکثر نقاط روستا فاقد دسترسي سواره مي‏باشد. يکي از شاخه‏هاي فرعي رودخانه‏ي جاجرود اين روستا را به دو بخش ويلايي و روستايي تقسيم می‏نماید. بخش روستايي در ميانه‏ي دامنه‏ي کوه و رو به جنوب قرار گرفته و تنها راه دسترسي به آن سوي رودخانه و بافت ويلايي، پل‏هاي باريکي است که نهايتاً موتورسيکلت و دام مي‏توانند از روي آن عبور نمايند؛ همين اين امر باعث شده تا بافت روستا، به ويژه قسمت ويلايي نشين آن، کاملا بکر و دست‏نخورده باقي مانده و ويژگي‏هاي منحصر به فرد خود را طي اين ساليان حفظ نمايد. بناهاي بخش روستایی منطقه به منظور کاهش اتلافِ حرارت، داراي کمترين سطحِ ديوارِ شمالي و حداقلِ بازشوها مي‏باشند. ارتفاع اين بناها حداکثر دو طبقه بوده و تنها خانه ‏هايي که به نظر اعيان‏نشين مي‏رسند، با ارتفاع سه طبقه ساخته شده‏اند. در مقابل، بافت ويلايي که به واسطه‏ی دانش مهندسي فارغ‏ التحصيلان دوره‏ي پهلوي اول و دوم، توانسته است راحت‏تر بر ناهمواري‏هاي زمين منطقه غلبه و از آن‏ها استفاده نمايد، داراي نور مطلوب شمالي بوده، ارتفاع بناها به منظور جلوگيري از اتلاف حرارت ساختمان کمتر می‏باشد و ترکيب اين بناهاي کم ارتفاع با ناهمواري‏هاي دامنه‏اي اين منطقه، ويژگي‏هاي بديعي را به معماري کوهستاني اين منطقه افزوده است. با ورود به روستا، بايد وسيله‏ي نقليه‏ي خود را در زميني که به همين منظور در وروديِ روستا ايجاد شده است، پارک نماييم. مسير پياده و پر فراز و نشيب روستا، ما را به عمق منطقه‏ي محلي و خانه هاي قديمي آن که قدمت برخي شايد بيش از 60 يا 70 سال باشد، هدايت مي‏کند. تمامي بناهاي اين بافت روستايي داراي بافت فشرده و متراکم بوده و مصالح به کار رفته در آن‏ها سنگ، چوب و آجر است. دسترسي محلي برخي از بخش‏هاي روستا به صورت پلکاني و با شيب بسيار شديد است و در جاي‏جاي روستا معبرهاي باريک پلکاني به چشم مي‏خورد. از کنار مسجد روستا، يک معبر فراخ به پل‏هاي باريک ساخته شده بر روي رودخانه منتهي مي‏شود. با عبور از روي اين پل‏ها، به مسيري با شيب زياد رسيده و چشم‏اندازي از ويلاهاي ييلاقي در ترکيب با پوشش گياهي انبوه و درختان ميوه، ما را احاطه مي‏کند.

 

 

Photo: Hamid Yaghoobi

ده‏ها ويلاي شاخص متعلق به دهه‏ي 50 در اين منطقه وجود دارد که در ميان آن‏ها، ويلاهايي مانند ويلاي هوشنگ سيحون، عبدالحسين پازوکي و هاکوپ وارطانيان، از شخصيت و زيبايي خاصي برخوردار هستند. اين منطقه از نظر کيفيت فضاهاي استراحتگاهي، طراحي محوطه‏ي ويلاها و نحوه‏ی دسترسي، از نقاط کم‏نظير ايران به شمار مي‏رود. البته متاسفانه، همين عدم دسترسيِ سواره که در ابتدا به عنوان يک مزيت باعث شاخص شدن خصوصيات اين منطقه شده است، در حال حاضر، به دلیل دشواري حمل مصالح و عدم تمايل نسل جديد به چنين فضاي بکر و خلوت، منجر به متروکه شدن منطقه و فرسوده شدن اکثر بناهاي موجود در آن شده است. علاوه بر ويلاي مشهور هوشنگ سيحون، که مانند يک مجسمه‏ي سنگي از دل صخره‏هاي کوه سر برآورده است، آثار متعددي از مهندسان آلماني و فرانسوي و مهندسان قدرتمندي مانند زاره گريگوريان، به اين مجموعه هویت خاصی بخشيده‏اند. عمده مصالح به کار رفته در ساخت ويلاهاي اين منطقه، سنگ، چوب و فولاد است. ارتفاع ساختمان‏ها به حداقل خود رسيده و اين استفاده‏ي هنرمندانه از مصالح بومي و سازگار با اقليمِ منطقه، و همچنين هماهنگي اکثر بناها با شيب زمين و فرم‏هاي ساده‏ي آن‏ها، باعث شده تا ساختمان‏هاي موجود در دل طبيعت اطراف خود حل شده و تمامي ساختمان‏هاي ويلايي به صورت جزئي از زمينه‏ي خود به چشم آيند. ويلاهاي اين بخش از منطقه، برخلاف بخش روستايي، اکثراً داراي سقف شيب‏دار بوده و خرپاهاي سبک چوبي در ساخت سقف آن ها به کار رفته است؛ بدين ترتيب، اين روش به عنوان جايگزيني براي بام‏هاي تخت بخش روستايی به کار گرفته شده تا فاصله‏ي هوايي ايجاد شده به عنوان عايق حرارتي عمل نموده و جلوگيري از وارد شدن بار برف بر بام، باعث هرچه سبک‏تر شدن سازه‏ی بنا شود. استفاده از سازه‏هاي سبکِ چوبي، اجراي دقيق جزئيات و عايق‏بنديِ مناسب اکثر اين ويلاها، توجه به چشم‏انداز و نورِ مطلوب و هماهنگي طبقات با توپوگرافي منطقه، از ساير ويژگي‏هاي معمارانه‏ي اين ساختمان‏ها مي‏باشد که به کل مجموعه، شخصيت ارگانيک و همساز با اقليم بخشيده است. البته در برخي جزئياتِ اجرايي اين ساختمان‏ها، عدم به کارگيري روش‏هاي سنتي و استفاده از تکنولوژي و مصالح جديد، مانند فولادي که در پروفيل پنجره‏هاي ويلاها به کار رفته و ورقه‏هاي فلزي بام‏ها، باعث اتلافِ انرژيِ ساختمان و تا حدي از بين رفتن رویکرد بومي اين ساختمان‏ها شده است.

 

 

 

 

 

Photo: Hamid Yaghoobi